مجله شیبا صنعت
انتخاب الکتروموتور ضد انفجار مناسب
درباره الکتروموتور ضد انفجار چه می دانید؟ – شیبا صنعت
قبل از انتخاب الکتروموتور ضد انفجار، بهتر است با عملکرد، کاربرد و ویژگیهای این تجهیزات آشنا شوید. الکتروموتور ضد انفجار که با نامهای موتور ضد جرقه یا Explosion Proof Motor (Ex Motor) نیز شناخته میشود، نوعی موتور الکتریکی است که برای استفاده در محیطهای دارای خطر انفجار طراحی شده است.
این موتورها در صنایعی مانند نفت و گاز، پتروشیمی، صنایع شیمیایی، معادن، رنگسازی و سایر محیطهایی که گازها، بخارات یا گردوغبار قابل اشتعال وجود دارد، کاربرد گستردهای دارند.
منظور از محیطهای خطرناک، فضاهایی است که در آن احتمال تجمع گازهای قابل اشتعال، بخارات سوختنی یا گردوغبار انفجاری وجود دارد. در چنین شرایطی، کوچکترین جرقه یا افزایش دمای سطح تجهیزات میتواند باعث وقوع آتشسوزی یا انفجار شود، به همین دلیل استفاده از الکتروموتورهای معمولی در این محیطها مجاز نیست.
نکته مهم این است که عبارت ضد انفجار به معنای غیرقابل انفجار بودن موتور نیست. این موتورها به گونهای طراحی شدهاند که اگر در داخل آنها جرقه یا احتراق ایجاد شود، شعله و انرژی حاصل به محیط اطراف منتقل نشده و از وقوع انفجار در فضای بیرونی جلوگیری شود.
مانند سایر الکتروموتورها، این تجهیزات نیز برای حفظ عملکرد، ایمنی و افزایش طول عمر، به سرویس و نگهداری منظم نیاز دارند. انتخاب صحیح موتور، نصب اصولی و رعایت دستورالعملهای ایمنی نیز نقش مهمی در جلوگیری از بروز حوادث و کاهش هزینههای تعمیرات خواهد داشت.
الکتروموتور ضد انفجار چگونه از انفجار جلوگیری میکند؟
یکی از مهمترین نکاتی که هنگام انتخاب الکتروموتور ضد انفجار باید به آن توجه کرد، نحوه عملکرد آن در برابر جرقه و احتراق است. این موتورها به گونهای طراحی شدهاند که اگر در داخل موتور بر اثر اتصال کوتاه، افزایش دما یا ایجاد جرقه، احتراقی رخ دهد، شعله و گازهای داغ به محیط اطراف منتقل نشوند و از ایجاد انفجار ثانویه جلوگیری شود.
به همین دلیل، الکتروموتورهای ضد انفجار دارای پوستهای ضخیم، مقاوم و کاملاً آببندیشده هستند که توان تحمل فشار ناشی از انفجار داخلی را دارد. به همین علت وزن این موتورها نسبت به الکتروموتورهای معمولی بیشتر است و برای استفاده در محیطهای دارای گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال طراحی شدهاند.
در ساخت این موتورها از آلیاژهایی مانند فولاد، آلومینیوم و چدن مقاوم استفاده میشود تا علاوه بر استحکام مکانیکی، مقاومت بالایی در برابر حرارت، ضربه، خوردگی و شرایط سخت صنعتی داشته باشند. همچنین طراحی سیستم تهویه، مسیرهای عبور شعله و آببندی قطعات به گونهای انجام میشود که احتمال انتقال جرقه یا حرارت به محیط به حداقل برسد.
علاوه بر این، بسیاری از الکتروموتورهای ضد انفجار با کنترل دمای سطح موتور، جلوگیری از ایجاد جرقه و استفاده از قطعات استاندارد، احتمال بروز آتشسوزی را کاهش میدهند. با این حال، این تجهیزات نیز مانند سایر الکتروموتورها به بازرسی، سرویس و نگهداری دورهای نیاز دارند تا عملکرد ایمن آنها در طول زمان حفظ شود.
تمامی الکتروموتورهای ضد انفجار معتبر بر اساس استانداردهای بینالمللی مانند ATEX، IECEx، UL و CSA طراحی و تولید میشوند. این استانداردها الزامات مربوط به طراحی، ساخت، آزمون و ایمنی موتور را مشخص کرده و تضمین میکنند که تجهیزات برای استفاده در محیطهای مستعد انفجار مناسب هستند.
ویژگیهای الکتروموتور ضد انفجار
الکتروموتورهای ضد انفجار به دلیل طراحی ویژه و استفاده از استانداردهای ایمنی، برای کار در محیطهای دارای گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال ساخته میشوند. این موتورها علاوه بر افزایش ایمنی، از دوام بالا، طول عمر بیشتر و هزینه نگهداری پایینتری نسبت به شرایط کاری مشابه برخوردار هستند و به همین دلیل انتخابی ایدهآل برای صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و صنایع شیمیایی محسوب میشوند.
مهمترین ویژگیهای این موتورها عبارتند از:
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| پوسته مقاوم و ضخیم | جلوگیری از خروج شعله و گازهای داغ در صورت انفجار داخلی |
| آببندی مناسب | جلوگیری از نفوذ گردوغبار، رطوبت و مواد خورنده |
| مقاومت مکانیکی بالا | تحمل ضربه، لرزش و شرایط سخت صنعتی |
| کنترل دمای سطح موتور | کاهش احتمال اشتعال گازها و بخارات اطراف موتور |
| استفاده از آلیاژهای مقاوم | افزایش مقاومت در برابر حرارت، خوردگی و اکسیداسیون |
| طراحی ضد جرقه | جلوگیری از انتقال جرقه به محیط اطراف |
| راندمان بالا | کاهش مصرف انرژی و افزایش بهرهوری |
| عمر مفید طولانی | کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری |
استفاده از این ویژگیها باعث میشود الکتروموتورهای ضد انفجار در برابر ضربه، ارتعاش، گردوغبار، رطوبت، شوکهای الکتریکی و بخارات قابل اشتعال مقاومت بالایی داشته باشند. همچنین در صورت ایجاد احتراق در داخل موتور، طراحی ویژه پوسته و مسیرهای خروج فشار، از انتقال شعله به محیط اطراف جلوگیری کرده و احتمال گسترش آتشسوزی را به حداقل میرساند.
از نظر ساختاری نیز قطعاتی مانند شفت، بلبرینگها، روتور و استاتور داخل محفظهای مقاوم و آببندیشده قرار میگیرند که مطابق استانداردهای بینالمللی طراحی شده است. همین موضوع باعث میشود این موتورها گزینهای مطمئن برای استفاده در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، پالایشگاهها، معادن، فولاد، صنایع شیمیایی و سایر محیطهای پرخطر باشند.
مزایای استفاده از الکتروموتور ضد انفجار
استفاده از الکتروموتور ضد انفجار علاوه بر افزایش ایمنی، موجب بهبود عملکرد تجهیزات و کاهش هزینههای عملیاتی در صنایع مختلف میشود. این موتورها برای کار در محیطهای مستعد انفجار طراحی شدهاند و به همین دلیل در بسیاری از پروژههای صنعتی به عنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت شناخته میشوند.
مهمترین مزایای این موتورها عبارتند از:
| مزیت | توضیح |
|---|---|
| افزایش ایمنی محیط کار | جلوگیری از انتقال جرقه و کاهش احتمال انفجار و آتشسوزی |
| حفاظت از تجهیزات صنعتی | کاهش آسیب به ماشینآلات و خطوط تولید در محیطهای خطرناک |
| کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری | طراحی مقاوم و طول عمر بالا باعث کاهش خرابیها میشود. |
| افزایش بهرهوری | عملکرد پایدار و مطمئن در شرایط کاری سخت |
| مطابقت با استانداردهای بینالمللی | تولید بر اساس استانداردهایی مانند ATEX و IECEx |
| کاربرد گسترده | مناسب صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معدن، صنایع شیمیایی، دارویی و غذایی |
به طور کلی، انتخاب الکتروموتور ضد انفجار مناسب، علاوه بر حفظ ایمنی کارکنان، از تجهیزات و سرمایههای صنعتی نیز محافظت کرده و باعث افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای بلندمدت خواهد شد.
قیمت الکتروموتور ضد انفجار
قیمت الکتروموتور ضد انفجار به عوامل مختلفی بستگی دارد و با توجه به نوع کاربرد و مشخصات فنی آن تعیین میشود. مهمترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارتند از:
- توان و قدرت موتور
- تکفاز یا سهفاز بودن
- س حفاظتی و استانداردهای ایمنی
- نوع پوسته و جنس بدنه
- برند و کشور سازنده
- نوع نصب و شرایط محیط کاری
- کلاس راندمان انرژی (IE)درج
- ه حفاظت (IP)
به همین دلیل، قبل از خرید بهتر است مشخصات فنی و شرایط محیط نصب بررسی شود تا علاوه بر تأمین ایمنی، مناسبترین موتور از نظر عملکرد و هزینه انتخاب گردد.
راهنمای انتخاب الکتروموتور ضد انفجار
انتخاب الکتروموتور ضد انفجار تنها بر اساس توان یا قیمت انجام نمیشود. مهمترین معیار، شرایط محیط نصب و نوع مواد قابل اشتعال موجود در محیط است. در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معادن، صنایع شیمیایی و دارویی، انتخاب نادرست موتور میتواند علاوه بر کاهش راندمان، خطرات ایمنی جدی نیز ایجاد کند.
در هنگام انتخاب این نوع الکتروموتور بهتر است موارد زیر بررسی شوند:
- نوع محیط و میزان خطر انفجار
- نوع گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال
- توان و گشتاور موردنیاز
- نوع برق مصرفی (تکفاز یا سهفاز)
- کلاس حفاظتی (IP)
- کلاس ضد انفجار و استانداردهای ATEX یا IECEx
- دمای محیط و کلاس دمایی موتور (T-Code)
به طور کلی، وقوع انفجار در محیطهای صنعتی معمولاً به دو دلیل رخ میدهد که به همین دلیل، انتخاب موتور مناسب باید بر اساس شرایط واقعی محیط انجام شود:
- افزایش بیش از حد دمای سطح موتور و اشتعال گاز، بخار یا گردوغبار اطراف
- ایجاد جرقه داخلی بر اثر خرابی عایق سیمپیچ، اتصالات یا نقص در سیستم الکتریکی
انواع الکتروموتور ضد انفجار
الکتروموتورهای ضد انفجار از جنبههای مختلف دستهبندی میشوند که مهمترین آنها عبارتند از:
- بر اساس نوع جریان برق
- الکتروموتور ضد انفجار AC (جریان متناوب)
- الکتروموتور ضد انفجار DC (جریان مستقیم)
- بر اساس نوع تغذیه
- الکتروموتور ضد انفجار تک فاز
- الکتروموتور ضد انفجار سه فاز
- بر اساس ساختار
- پوسته باز
- پوسته بسته
- دارای فن خنککننده
- بدون فن
- بر اساس کاربرد
- پمپهای صنعتی
- فنهای ضد انفجار
- کمپرسورها
- تجهیزات پالایشگاهی
- تجهیزات معدنی
- صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
هر یک از این موتورها با توجه به شرایط محیط، استاندارد ایمنی و نوع کاربرد انتخاب میشوند، بنابراین پیش از خرید، مشخصات فنی و محل نصب باید بهدقت بررسی شود.
انواع الکتروموتور ضد انفجار بر اساس ساختار
از نظر ساختار، الکتروموتورهای ضد انفجار به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
الکتروموتور ضد انفجار پوسته باز
در الکتروموتورهای پوسته باز، دریچههایی برای گردش هوا وجود دارد، به همین دلیل استفاده از آنها در محیطهایی که گازها یا بخارات قابل اشتعال حضور دارند توصیه نمیشود. این موتورها بیشتر برای محیطهایی با ریسک پایین طراحی شدهاند و بسته به میزان حفاظت در برابر عوامل محیطی، در مدلهای زیر تولید میشوند:
- الکتروموتور ضد رطوبت
- الکتروموتور ضد پاشش آب
- الکتروموتور ضد آب
- الکتروموتور کاملاً محافظتشده
الکتروموتور ضد انفجار پوسته بسته
الکتروموتورهای پوسته بسته دارای بدنهای کاملاً آببندیشده هستند و برای محیطهایی که احتمال حضور گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال وجود دارد، گزینه مناسبتری محسوب میشوند. این موتورها معمولاً در یکی از مدلهای زیر تولید میشوند:
- دارای تهویه محدود
- بدون تهویه
- مجهز به فن خنککننده (TEFC)
به دلیل ایمنی بالا، این مدلها بیشترین کاربرد را در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معادن، صنایع شیمیایی و کارخانههای تولید مواد قابل اشتعال دارند.
انواع الکتروموتور ضد انفجار بر اساس نوع حفاظت
الکتروموتورهای ضد انفجار بر اساس استانداردهای بینالمللی، با روشهای حفاظتی مختلفی طراحی و تولید میشوند. هر روش حفاظتی برای شرایط خاصی از محیطهای خطرناک مناسب است و بسته به نوع گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال انتخاب میشود.
الکتروموتور ضد انفجار Flameproof (Ex d)
الکتروموتورهای Flameproof یا Ex d دارای پوستهای بسیار مقاوم هستند که در صورت ایجاد جرقه یا انفجار داخلی، از خروج شعله و انتقال آن به محیط اطراف جلوگیری میکند. به همین دلیل این مدل یکی از پرکاربردترین انواع الکتروموتور ضد انفجار در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، پالایشگاهها و معادن محسوب میشود.
الکتروموتور ضد انفجار Increased Safety (Ex e)
در این نوع الکتروموتورها با بهینهسازی طراحی سیمپیچ، ترمینالها و سیستم خنککاری، احتمال ایجاد جرقه و افزایش بیش از حد دمای موتور به حداقل میرسد. الکتروموتورهای Ex e بیشتر در ماشینآلات صنعتی، تابلوهای برق و خطوط تولید مورد استفاده قرار میگیرند.
الکتروموتور ضد انفجار Oil Immersed (Ex o)
در این مدل، قطعات الکتریکی حساس در داخل روغن عایق قرار میگیرند تا از تماس مستقیم با محیط جلوگیری شود. این طراحی باعث افزایش ایمنی موتور در محیطهایی میشود که احتمال اشتعال مواد قابل احتراق زیاد است.
الکتروموتور ضد انفجار Pressurized (Ex p)
الکتروموتورهای Pressurized یا Ex p با ایجاد فشار مثبت در داخل محفظه، مانع ورود گازها و بخارات قابل اشتعال به داخل موتور میشوند. این نوع حفاظت بیشتر در محیطهای بسیار حساس و صنایع فرآیندی استفاده میشود.
کاربرد الکتروموتور ضد انفجار
الکتروموتورهای ضد انفجار در محیطهایی استفاده میشوند که وجود گازهای قابل اشتعال، بخارات شیمیایی، گردوغبارهای انفجاری یا مواد قابل احتراق، احتمال بروز حادثه را افزایش میدهد. انتخاب صحیح این موتورها علاوه بر افزایش ایمنی کارکنان، از آسیب به تجهیزات و توقف خطوط تولید نیز جلوگیری میکند.
مهمترین کاربردهای الکتروموتور ضد انفجار عبارتند از:
کاربرد الکتروموتور در صنعت نفت، گاز
یکی از اصلیترین حوزههای استفاده از الکتروموتورهای ضد انفجار، صنایع نفت و گاز است. این موتورها در پالایشگاهها، سکوهای حفاری، خطوط انتقال نفت و گاز، مخازن ذخیرهسازی و جایگاههای سوخت CNG و پمپبنزینها نصب میشوند، زیرا وجود گازها و بخارات قابل اشتعال، احتمال وقوع انفجار را افزایش میدهد.
کاربرد الکتروموتور در صنعت پتروشیمی
در کارخانههای تولید مواد شیمیایی، رنگ، رزین، پلاستیک، کودهای شیمیایی، حلالها و سایر مواد قابل اشتعال، استفاده از الکتروموتور ضد انفجار یک الزام ایمنی محسوب میشود. این موتورها از ایجاد جرقه و انتشار شعله در محیط جلوگیری میکنند.
در معادن زغالسنگ، فلزات و سایر معادن زیرزمینی، تجمع گازهای قابل اشتعال و گردوغبار انفجاری بسیار رایج است. به همین دلیل الکتروموتورهای ضد انفجار نقش مهمی در افزایش ایمنی تجهیزات استخراج، نوار نقالهها، فنها و سیستمهای تهویه دارند.
کاربرد الکتروموتور در صنایع دارویی و بهداشتی
در بسیاری از خطوط تولید دارو، مواد اولیه به شکل پودر، بخار یا حلالهای شیمیایی قابل اشتعال استفاده میشوند. استفاده از الکتروموتورهای ضد انفجار در این صنایع، احتمال بروز حریق و انفجار را به حداقل میرساند.
کاربرد الکتروموتور در صنایع نظامی و هستهای
در صنایع نظامی، صنایع دفاعی و برخی تأسیسات هستهای که ایمنی تجهیزات اهمیت بسیار بالایی دارد، از الکتروموتورهای ضد انفجار برای راهاندازی تجهیزات حساس، سامانههای انتقال مواد و ماشینآلات صنعتی استفاده میشود.
سایر صنایع
علاوه بر موارد فوق، این الکتروموتورها در صنایع زیر نیز کاربرد گستردهای دارند:
- کارخانههای رنگ و رزین
- صنایع غذایی دارای گردوغبار قابل اشتعال (مانند آرد و غلات)
- سیلوهای ذخیره غلات
- کارخانههای تولید الکل و حلالها
- مخازن سوخت و انبارهای مواد شیمیایی
- صنایع دریایی و سکوهای نفتی
طبقهبندی الکتروموتورهای ضد انفجار
انتخاب الکتروموتور ضد انفجار تنها به توان یا برند آن محدود نمیشود، بلکه باید متناسب با شرایط محیط، نوع مواد قابل اشتعال و استانداردهای ایمنی انجام شود. انتخاب نادرست موتور میتواند علاوه بر افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری، ایمنی تجهیزات و کارکنان را نیز به خطر بیندازد.
الکتروموتورهای ضد انفجار بر اساس استانداردهای بینالمللی از نظر کلاس (Class)، گروه (Group)، بخش (Division) و کد دمایی (T-Code) دستهبندی میشوند. آشنایی با این طبقهبندیها به شما کمک میکند تا مناسبترین موتور را برای محیطهای صنعتی و پرخطر انتخاب کنید.
طبقهبندی بر اساس کلاس (Class)
کلاسها مشخص میکنند که چه نوع ماده قابل اشتعالی در محیط وجود دارد و موتور باید در برابر چه خطری محافظت شود:
- Class I شامل محیطهایی است که در آنها گازها، بخارات و مایعات قابل اشتعال وجود دارند؛ مانند پالایشگاهها، صنایع نفت و گاز و جایگاههای سوخت.
- Class II مربوط به محیطهایی است که خطر اصلی از گردوغبارهای قابل اشتعال مانند آرد، زغال، آلومینیوم یا مواد شیمیایی ناشی میشود.
- Class III برای محیطهایی در نظر گرفته شده که الیاف، پرزها یا ذرات معلق قابل اشتعال در آنها وجود دارد.
طبقهبندی بر اساس گروه (Group)
پس از مشخص شدن کلاس، نوع ماده قابل اشتعال نیز بررسی میشود. هر گروه، مواد با ویژگیهای مشابه را در بر میگیرد:
در Class I گروههای A تا D قرار دارند. گروه A شامل گازهایی مانند استیلن است که بیشترین خطر انفجار را دارند. گروه B موادی مانند هیدروژن و بوتادین را شامل میشود. گروه C برای گازهایی مانند اتیلن و سیکلوپروپان و گروه D نیز برای موادی مانند بنزین، استون، الکل، گاز طبیعی و پروپان در نظر گرفته شده است.
در Class II نیز گروههای E تا G تعریف شدهاند. گروه E شامل گردوغبار فلزاتی مانند آلومینیوم و منیزیم، گروه F شامل گردوغبار زغال و کربن و گروه G شامل گردوغبار غلات، آرد، پلاستیکهای قابل احتراق و برخی مواد شیمیایی است.
طبقهبندی بر اساس بخش (Division)
یکی دیگر از معیارهای مهم، میزان احتمال حضور مواد قابل اشتعال در محیط است که با Division مشخص میشود:
- در Division 1، گازها، بخارات یا گردوغبارهای قابل اشتعال بهصورت دائمی، مکرر یا در شرایط عادی بهرهبرداری در محیط وجود دارند. به همین دلیل، استفاده از الکتروموتور ضد انفجار در این محیطها کاملاً ضروری است.
- در Division 2، مواد قابل اشتعال معمولاً در سیستمهای بسته قرار دارند و تنها در صورت نشتی، خرابی تجهیزات یا شرایط غیرعادی وارد محیط میشوند. بنابراین ریسک انفجار نسبت به Division 1 کمتر است، اما همچنان باید از موتور مناسب استفاده شود.
کد دمایی (T-Code) چیست؟
یکی از مهمترین مشخصات هنگام انتخاب الکتروموتور ضد انفجار، کد دمایی یا T-Code است. این کد نشان میدهد که حداکثر دمای سطح خارجی موتور در سختترین شرایط کاری، مانند اضافهبار یا قفل شدن روتور، تا چه مقدار افزایش پیدا میکند.
هنگام انتخاب موتور باید دقت شود که حداکثر دمای سطح موتور همیشه کمتر از دمای خوداشتعالی مواد موجود در محیط باشد؛ در غیر این صورت، احتمال ایجاد حریق یا انفجار وجود خواهد داشت.
بهطور کلی، کدهای T1 تا T6 بیانگر محدوده دمایی موتور هستند، بهطوریکه T1 بیشترین دمای مجاز سطح موتور و T6 کمترین دمای مجاز را نشان میدهد. هرچه عدد T بزرگتر باشد، موتور ایمنی بیشتری برای محیطهای حساستر فراهم میکند.
دمای خوداشتعالی (AIT) چیست؟
AIT یا Auto Ignition Temperature به دمایی گفته میشود که یک گاز، بخار یا ماده قابل اشتعال، بدون وجود جرقه یا شعله، بهصورت خودبهخود مشتعل میشود.
به همین دلیل، هنگام انتخاب الکتروموتور ضد انفجار باید مقدار AIT مواد موجود در محیط با کد دمایی موتور (T-Code) مقایسه شود تا دمای سطح موتور هیچگاه به نقطه خوداشتعالی مواد نرسد.
طبقهبندی و ضریب ایمنی الکتروموتور ضد انفجار
در انتخاب الکتروموتور ضد انفجار، تنها توجه به توان یا برند موتور کافی نیست، بلکه استانداردهای ایمنی و نوع حفاظت (Protection Type) نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. این استانداردها مشخص میکنند که موتور چگونه از ایجاد جرقه، انتشار شعله یا افزایش بیش از حد دما جلوگیری میکند و تا چه اندازه برای محیطهای مستعد انفجار ایمن است.
به همین دلیل، الکتروموتورهای ضد انفجار باید مطابق استانداردهای معتبر بینالمللی مانند ATEX و IECEx طراحی و تولید شوند تا از نظر ایمنی عملکرد قابل اطمینانی داشته باشند.
اگر روی پلاک موتور چندین نوع حفاظت بهصورت همزمان درج شده باشد، معمولاً چند علامت اختصاری کنار یکدیگر دیده میشود. هر یک از این علائم، نشاندهنده روش خاصی برای جلوگیری از انفجار هستند.
Ex یا EEx: علامت Ex (در استانداردهای قدیمیتر با عنوان EEx) نشان میدهد که موتور برای استفاده در محیطهای مستعد انفجار طراحی و تأیید شده است.
Ex d (Flameproof): در موتورهای Ex d، پوسته موتور به گونهای طراحی شده که اگر در داخل موتور جرقه یا انفجاری رخ دهد، شعله و گازهای داغ به محیط اطراف منتقل نشوند. به همین دلیل این موتورها دارای بدنهای ضخیمتر و وزن بیشتری نسبت به موتورهای معمولی هستند و در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی کاربرد گستردهای دارند.
Ex de: الکتروموتورهای Ex de علاوه بر بهرهگیری از حفاظت Ex d، ترمینالهای الکتریکی ایمنتری نیز دارند و سطح حفاظت بالاتری را در محیطهای بسیار حساس فراهم میکنند.
Ex p (Pressurized): در این نوع موتورها، داخل محفظه با هوای تمیز یا گاز محافظ تحت فشار قرار میگیرد تا از ورود گازها و بخارات قابل اشتعال به داخل موتور جلوگیری شود. این روش احتمال ایجاد انفجار را به حداقل میرساند.
Ex n: موتورهای Ex n برای محیطهایی با ریسک پایینتر طراحی شدهاند و به گونهای ساخته میشوند که در شرایط عادی کار، جرقه یا قوس الکتریکی ایجاد نکنند. این موتورها معمولاً در محیطهای Zone 2 مورد استفاده قرار میگیرند.
Ex e (Increased Safety): در موتورهای Ex e تمامی اجزای الکتریکی به گونهای طراحی شدهاند که احتمال ایجاد جرقه، افزایش بیش از حد دما و بروز خطای الکتریکی به حداقل برسد. به همین دلیل از آنها با عنوان الکتروموتورهای ضد جرقه نیز یاد میشود.
مقایسه سطح حفاظت انواع موتورهای ضد انفجار
به طور کلی، از نظر سطح ایمنی میتوان این روشهای حفاظتی را به صورت زیر در نظر گرفت:
Ex de > Ex d > Ex p > Ex e > Ex n
البته باید توجه داشت که بهتر بودن یک نوع حفاظت به معنای مناسب بودن آن برای همه کاربردها نیست. انتخاب نوع حفاظت باید با توجه به شرایط محیط، نوع مواد قابل اشتعال و استانداردهای مورد نیاز هر صنعت انجام شود.
سخن پایانی
الکتروموتور ضد انفجار برای استفاده در محیطهای دارای گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال طراحی شده است و نقش مهمی در افزایش ایمنی صنایع دارد. این موتورها با جلوگیری از انتقال جرقه یا شعله به محیط، احتمال بروز انفجار را به حداقل میرسانند؛ اما انتخاب صحیح آنها باید بر اساس کلاس محیط، گروه، T-Code، توان موتور و استانداردهای ایمنی انجام شود.
اگر برای انتخاب الکتروموتور ضد انفجار مناسب نیاز به مشاوره دارید، کارشناسان شیبا صنعت آمادهاند تا متناسب با شرایط کاری شما بهترین گزینه را معرفی کنند.
سوالات متداول
1- تفاوت بین موتورهای ضد انفجار و معمولی چیست؟
موتور ضد انفجار: این موتورها اغلب به گونه ای طراحی میشوند که در محدوده دمایی خاصی کار کنند تا از گرمای بیش از حد و منابع احتراق احتمالی جلوگیری کنند.
موتور معمولی: موتورهای معمولی یا استاندارد ممکن است سطح یکسانی از کنترل دما و حفاظت نداشته باشند.
2- موتورهای ضد انفجار کجا استفاده می شوند؟
موتورهای ضد انفجار برای کاربردهای صنعتی با وجود مواد قابل احتراق مورد نیاز هستند. ضد انفجار به این معنی نیست که موتور هرگز منفجر نمیشود و همچنین از انفجارهای خارجی مصون نیست.
3- اهمیت موتور ضد انفجار چیست؟
علاوه بر محافظت از کارگران، استفاده از تجهیزات تایید شده ضد انفجار نیز می تواند به جلوگیری از آسیب اموال و تلفات تولید کمک کند. انفجارها می توانند صدمات قابل توجهی به ساختمان ها و تجهیزات وارد کنند که منجر به تعمیرات پرهزینه و خرابی میشود.
4- سیم کشی ضد انفجار چیست؟
سیم کشی ضد انفجار به مجرا و آب بندی نیاز دارد. اینها برای جداسازی مدار از گازهای خطرناک هستند. مهر و موم اتصالی بر روی مجرا است که به شما امکان میدهد ترکیب آب بندی را بریزید. این امر از جریان یافتن گازها به داخل مجرا و دسترسی به مناطق کنترل نشده جلوگیری میکند.
5- آیا موتورهای الکتریکی می توانند آتش بگیرند؟
شایع ترین علت احتراق موتور الکتریکی، گرم شدن بیش از حد به دلیل تک فاز بودن است. هنگامی که یک موتور چند فاز بدون رله های اضافه بار مناسب کار میکند، میتواند بیش از حد گرم شود و هنگامی که یک فاز به دلیل فیوز یا قطع کننده مدار قطع می شود، مشتعل میشود.
6- چگونه میتوان تشخیص داد که یک موتور ضد انفجار است؟
دارا بودن ویژگی های موتورهای ضد انفجار مثل طراحی و ساخت قوی آن با مواد کیفیت بالا که قادر به مقاومت در برابر محیط های شدید هستند. دارا بودن گواهینامه استاندارد. دارا بودن پلاک ثبت شده معتبر.
